Menu

กิจการวิทยุกระจายเสียง

วิทยุกระจายเสียงนำเข้ามาทดลองและเริ่มส่งกระจายเสียงเป็นครั้งแรกในประเทศไทย ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2473 สถานีวิทยุกรุงเทพฯ ที่วังพญาไท เริ่มออกอากาศเป็นครั้งแรกในวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2473 ซึ่งตรงกับวันฉัตรมงคลในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมารัฐบาลได้อนุญาตให้ส่วนราชการต่างๆ จัดตั้งสถานีวิทยุกระจายเสียงได้ ซึ่งทำให้มีสถานีของส่วนราชการทหารในเขตกรุงเทพฯ และต่างจังหวัดเกิดขึ้นหลายแห่ง สถานีวิทยุเหล่านั้นส่วนใหญ่ได้เสนอรายการทางศิลปวัฒนธรรมและเปิดรับโฆษณาหารายได้เข้าสถานี นอกจากนี้ยังมีส่วนราชการและรัฐวิสาหกิจอื่นๆ ที่มีการจัดตั้งสถานีวิทยุของตนเอง เช่น องค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย กรมตำรวจ และหน่วยงานของรัฐอื่นๆ

ภายหลังเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ ได้มีการเคลื่อนไหวเรื่องการปฏิรูปสื่อโดยสาระหรือจุดมุ่งหมายสำคัญคือเรื่อง สิทธิเสรีภาพในการนำเสนอข่าวสารและการแสดงความคิดเห็นของสื่อมวลชนและประชาชนรวมถึงการปลดปล่อยสื่อออกจากการควบคุมดูแลของรัฐ รวมถึงการลดการแสวงหาผลประโยชน์ของบางกลุ่มคน ดังนั้นรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 โดยมาตรา 40 กำหนดให้คลื่นความถี่ที่ใช้ในการส่งวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และโทรคมนาคม เป็นทรัพยากรสื่อสารของชาติเพื่อประโยชน์สาธารณะ ให้มีองค์กรของรัฐที่เป็นอิสระทำหน้าที่จัดสรรคลื่นความถี่และกำกับดูแลการประกอบกิจการกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม ทั้งนี้ ตามที่กฎหมายบัญญัติ สืบเนื่องจากบทบัญญัติมาตรา 40 จึงได้มีการประกาศใช้ พระราชบัญญัติองค์กรจัดสรรคลื่นความถี่และกำกับกิจการวิทยุกระจายเสียง วิทยุโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2543 โดยได้กำหนดให้ดำเนินการจัดตั้งองค์กรอิสระ 2 องค์กร คือ คณะกรรมการกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์แห่งชาติ (กสช.) และคณะกรรมการกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กทช.)

ตารางที่ 1 จำนวนสถานีวิทยุกระจายเสียงทั่วประเทศ (ระบบเอเอ็ม และเอฟเอ็ม) ปี 2489-2541

ปีที่เริ่มออกอากาศ จำนวนสถานีวิทยุกระจายเสียงทั่วประเทศ ปีที่เริ่มออกอากาศ จำนวนสถานีวิทยุกระจายเสียงทั่วประเทศ
2489 1 2517 5
2492 4 2518 5
2494 2 2519 10
2495 2 2520 7
2496 1 2521 19
2497 5 2522 3
2498 8 2523 7
2499 3 2524 6
2500 1 2525 6
2501 1 2526 6
2502 6 2527 8
2503 7 2528 9
2504 6 2529 10
2505 3 2530 10
2506 5 2531 22
2507 7 2532 12
2508 8 2533 15
2509 2 2534 8
2510 5 2535 24
2511 4 2536 10
2512 6 2537 11
2513 5 2538 7
2514 5 2539 6
2515 10 2540 4
2516 15 2541 1
ไม่ระบุปี 171 รวมทั้งหมด 524
ที่มา: กรมประชาสัมพันธ์

จากตารางที่ 1 และ ภาพที่ 3 จะเห็นได้ว่าในห้วงปี 2515 – 2521 และ 2530 – 2536 ซึ่งเป็นช่วงที่เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองครั้งสำคัญของไทย ได้มีการเพิ่มจำนวนของสถานีวิทยุกระจายเสียงอย่างมีนัยยะสำคัญ ซึ่งอาจเป็นผลสืบเนื่องจากการวิวัฒนาการของเทคโนโลยี ความนิยมที่เพิ่มขึ้นของประชาชนต่อสื่อวิทยุกระจายเสียง หรือ การที่รัฐหรือผู้ที่มีอำนาจทางการเมืองมีความพยายามที่จะควบคุมการส่งผ่านข้อมูลของข่าวสารผ่านสื่อวิทยุกระจายเสียง ซึ่งอยู่ในการควบคุมการดำเนินงานโดยหน่วยงานของรัฐไปยังประชาชนเพิ่มขึ้น อันมีจุดมุ่งหมายเพื่อการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองโดยตรง

ตารางที่ 2 จำนวนสถานีวิทยุกระจายเสียงจำแนกตามหน่วยงานต้นสังกัด ปี 2489-2541

ที่ หน่วยงานต้นสังกัด ในกรุงเทพมหานคร ในส่วนภูมิภาค รวมจำนวนสถานีฯ แต่ละสังกัด
AM FM รวม AM FM รวม
1 สำนักพระราชวัง 1 1 2 - - - 2
2 กรมประชาสัมพันธ์ 5 5 11 55 81 136 147
3 องค์การสื่อสารมวลชนแห่งประเทศไทย 2 7 9 - 53 53 62
4 สำนักปลัดกระทรวงกลาโหม 1 1 2 1 - 1 3
5 กองบัญชาการทหารสูงสุด 1 2 3 6 5 11 14
6 กองทัพบก 12 12 24 66 37 104 127
7 กองทัพเรือ 1 3 4 6 11 17 21
8 กองทัพอากาศ 3 1 4 15 17 32 36
9 กรมตำรวจ 2 1 3 5 36 41 44
10 กระทรวงการต่างประเทศ 1 - 1 - - - 1
11 กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ 1 - 1 - - - 1
12 กระทรวงศึกษาธิการ 1 2 3 - - - 3
13 ทบวงมหาวิทยาลัย 2 1 3 3 6 9 12
14 กรมไปรษณีย์โทรเลข 2 2 4 4 4 4 12
15 กรมอุตุนิยมวิทยา 1 - 1 - 5 5 6
16 กรมประมง - - - 1 3 4 4
17 กรมเจ้าท่า - - - - 1 1 1
18 กรุงเทพมหานคร 1 - 1 - - - 1
19 รัฐสภา 1 1 2 - 14 14 16
20 สถานีวิทยุฯคลื่นเฉพาะกิจ 1 1 2 - 14 14 16
รวมทั้งสิ้น 38 40 78 173 273 446 524
ที่มา: กรมประชาสัมพันธ์

ภาพที่ 3 การเพิ่มจำนวนสถานีวิทยุกระจายเสียง (2489 –2541) ที่มา: กรมประชาสัมพันธ์

ภาพที่ 4 แนวโน้มการรับฟังวิทยุกระจายเสียง (เขตกรุงเทพและปริมณฑล) ที่มา: Nielsen media research IMS Target

ภาพที่ 5 แนวโน้มการรับฟังวิทยุกระจายเสียง (เขตเมือง) ที่มา: Nielsen media research IMS Target

ภาพที่ 6 แนวโน้มการรับฟังวิทยุกระจายเสียง (นอกเขตเมือง) ที่มา: Nielsen media research IMS Target

จากภาพที่ 4 – 6 จะเห็นได้ว่าในเขตกรุงเทพและปริมณฑล ตลอดจนเขตเมืองใหญ่มีแนวโน้มผู้รับฟังวิทยุกระจายเสียงทั้งระบบ FM และ AM ลดลง เนื่องจากในเขตเมืองใหญ่มีสื่อที่หลากหลาย มีความคลอบคลุมของโทรทัศน์ เคเบิลทีวี และสื่ออินเตอร์เน็ตความเร็วสูง ในขณะที่นอกเขตเมืองที่สื่อสารมวลชนชนิดอื่นๆ มีค่อนข้างจำกัด ทำให้แนวโน้มการบริโภคสื่อวิทยุกระจายเสียงทั้งระบบ FM และ AM เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะ ระบบ AM มีจำนวนเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก ทั้งนี้จำนวนผู้รับฟังวิทยุที่เพิ่มขึ้นยังมิได้แยกระหว่างสถานีวิทยุหลักที่ดำเนินการโดยหน่วยงานของรัฐ กับ สถานีวิทยุชุมชนที่เพิ่มขึ้นจำนวนมาก

การดำเนินการภายใต้ กสทช.

ประกาศ กสทช. เรื่อง หลักเกณฑ์การอนุญาตทดลองประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง พ.ศ. 2555 เป็นการเตรียมความพร้อมเพื่อเปลี่ยนผ่านไปสู่ระบบการออกใบอนุญาตตามประเภทที่พระราชบัญญัติการประกอบกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ พ.ศ. 2551 กำหนด

โดยตั้งแต่ปี 2555 เป็นต้นมา มีวิทยุทดลองประกอบกิจการที่ได้รับใบอนุญาตจากสำนักงาน กสทช. รวมทั้งสิ้น 3,209 สถานี แบ่งเป็น วิทยุธุรกิจจำนวน 2,124 สถานี วิทยุสาธารณะจำนวน 635 สถานี และวิทยุชุมชนจำนวน 450 สถานี

ทั้งนี้ ในส่วนของผู้ประกอบการวิทยุรายเดิมนั้น มีอยู่ทั้งสิ้น 730 สถานี โดยแบ่งเป็นระบบ FM จำนวน 499 สถานี และระบบ AM จำนวน 231 สถานี

ประกาศคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ เรื่อง หลักเกณฑ์การอนุญาตทดลองประกอบกิจการวิทยุกระจายเสียง พ.ศ. ๒๕๕๕